Khi trẻ em bị và tự bóc lột sức lao động của mình

HUỲNH KIỀU

(Haimat.vn) – Hiện có rất nhiều trẻ em do hoàn cảnh khó khăn, vì gánh nặng cơm áo gạo tiền mà bị cha mẹ bắt buộc hoặc tự mình trở thành những người lao động thực thụ, đội nắng dầm mưa để làm những nghề từ đánh giày, bán vé số, cho đến cả việc đứng hầu ... xác chết ! Các em đâu biết mình đang hủy hoại sức khỏe và tương lai của chính mình.

Đứng “hầu” … xác chết

Gần đây, tại nhiều đám ma ở TP.HCM, người ta thấy có những đứa trẻ đứng chầu bốn góc quan tài. Điều đáng nói là các em không phải là thân nhân của người chết mà đang làm một “nghề” và có thu nhập hẳn hòi. Đó là nghề “đào thài”.

Theo giải thích của những người có quan điểm tâm linh, thì “đào thài” là làm công việc "hầu" linh hồn người chết, đưa đường chỉ lối để linh hồn của họ đến được miền … cực lạc (?!). Do vậy, việc sử dụng “đào thài" rất được xem trọng trong các đám tang. Độ tuổi “đẹp nhất” cho công việc kỳ lạ này là những đứa trẻ từ 6 đến 12 tuổi.

Khi hành sự, các em được trang điểm, hoá trang giống các nhân vật hát bội. Và được giao nhiệm vụ canh hòm (quan tài) khi làm lễ di quan và đứng chào khi hạ huyệt.

Đội quân đào thài tại trại hòm Thành Lợi (Quận 12, TP.HCM) có đến mười mấy em, đều trong độ tuổi “đẹp” nói trên. Các em được chọn chủ yếu từ những đứa trẻ nhà gần trại hòm. Nhưng phải là những đứa thực sự gan dạ mới dám leo lên quan tài đứng, làm đào thài.

Những đứa trẻ này mỗi ngày có thể tham gia từ 1 đến 4 đám tang với tiền công 40.000 đồng/đám. Nhiều khi các em còn phục vụ cho cả những đám tang xa tận Bình Dương, Đồng Nai…

Hầu hết những đứa trẻ làm đào thài đều có hoàn cảnh khó khăn, chủ yếu là con của những gia đình nhập cư, nghèo khổ.

Như trường hợp của P., mẹ em chết cách đây 2 năm sau một thời gian dài nằm liệt giường. Cha bị mù. Do cuộc sống thiếu thốn trăm bề nên chị P. phải đi làm đào thài để đỡ đần gia đình. Khi hết tuổi đi đào, chị P. làm thuê cho những người trong xóm, còn P. nối nghiệp chị. Nhờ những đồng tiền từ việc sắm vai đào thài, gia đình P. mới có được những bữa ăn đạm bạc.

Có thể thấy, với quãng đời tuổi thơ phải đắm chìm vào những đám tang, không khí tang tóc, và có khi là bát nháo, với đủ cung bậc hỷ nộ ái ố … chắc chắn sẽ hằn vào ký ức của các em những ấn tượng không tốt, "quá tải" về tâm sinh lý, có thể sẽ theo và ảnh hưởng đến suốt cuộc đời các em.

Em gái đánh giày ở khu Bắc Hải

Ở khu cư xá Bắc Hải (quận 10), từ vài năm nay người ta thường thấy một vài nhóm trẻ em làm nghề đánh giày. Đa phần các em đều có quê ở các tỉnh phía bắc, tự vào Nam kiếm sống với nhau. Hàng ngày, các em lang thang trên những khu phố, vào các quán cà phê mời khách đánh giày, giá khoảng 5 ngàn đồng/đôi.

Điều đáng nói là trong số này, còn có những em gái, lại đang làm một công việc lâu nay vẫn thường được nghĩ là chỉ dành cho con trai.

Có một lần tôi đã hỏi chuyện một em gái khoảng 12 tuổi, được biết em ở Thanh Hóa, học hết lớp 5 thì phải nghỉ học vì hoàn cảnh gia đình khó khăn. Em đã theo lời bạn rủ rê và vào Sài Gòn hành nghề đánh giày để kiếm sống. Em cho biết đã hơn hai năm rồi chưa vì quê vì “không có đủ tiền”.

Nhìn hình ảnh một em gái xinh xẻo hì hụi ngồi đánh giày, với mái tóc dài mượt mà phủ quá nửa tấm lưng gầy còm, quả thật trong lòng tôi cứ dội lên những cảm xúc nhoi nhói đau. Nếu cứ tiếp tục công việc như vậy, tương lai của em sẽ thật khó mà tươi sáng hơn.

 Những hoàn cảnh như trên đôi khi không hẳn là do các em bị cha mẹ ép buộc. Nhưng chính cái khó khăn nghèo khổ, sự thiếu quan tâm của cha mẹ vô tình đã đẩy các em vào cảnh tự mình “bóc lột” sức lao động của chính mình, tự mình là nạn nhân của mình. Các em đã và đang hủy hoại, bào mòn chính sức khỏe và tương lai của mình mà đâu có biết.

Một thực trạng đáng buồn

Theo thống kê của các cơ quan chức năng, những năm gần đây, tình trạng trẻ em bỏ nhà đi lang thang kiếm sống, phải làm việc trong những điều kiện tồi tệ, bị xâm hại tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm có chiều hướng tăng.

Nguyên nhân là sự phát triển kinh tế không đồng đều giữa các vùng, tình trạng thiếu việc làm, thất học, gia đình tan vỡ, sự thiếu trách nhiệm của các bậc cha mẹ và sự bất cập của công tác tuyên truyền giáo dục...
Vì nghèo nên nhiều gia đình không đủ tiền cho con đến trường và một khi trẻ em không được học hành, các em cũng bị tước bỏ cơ hội đào tạo nghề.

Điều đáng quan tâm là tỷ lệ trẻ em tự kiếm sống có xu hướng tăng, trong đó lứa tuổi bị lạm dụng phổ biến rơi vào trẻ 14- 18 tuổi. Nhìn chung, trẻ em gái từ 11 tuổi trở lên thường tham gia các hoạt động kinh tế nhiều hơn trẻ em trai.

Ước tính có khoảng 86% trẻ em 6- 14 tuổi làm việc trong khu vực nông nghiệp, 9% tham gia lao động sản xuất và 5% tham gia trong các ngành dịch vụ. Đa số trẻ em làm các công việc trong ngành dệt may, giày da, chế biến thực phẩm hay khai thác khoáng sản, làm gạch ngói... trong điều kiện gò bó, chật chội, thiếu ánh sáng, tiếng ồn, ô nhiễm không khí, hoá chất... Trong hoạt động đánh bắt cá, các công cụ vượt quá thể trạng của trẻ, thời gian làm việc kéo dài...

Theo Bộ lao động thương binh và xã hội, hiện nay có khoảng 4,5 triệu trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt và trẻ em nghèo trong nhiều vùng trên cả nước chưa được tiếp cận với các dịch vụ giáo dục, dạy nghề, văn hóa, y tế. Cả nước có khoảng trên 25 ngàn trẻ em lao động trong điều kiện nặng nhọc, độc hại và nguy hiểm.

Thật là một thực trạng đáng buồn.

-------------------------------------

Qui định của pháp luật :

Cấm sử dụng lao động trẻ em

Người lao động chưa thành niên là người lao động dưới 18 tuổi.

Cấm nhận trẻ em chưa đủ 15 tuổi vào làm việc, trừ một số nghề và công việc do Bộ Lao động- Thương binh và Xã hội quy định. Đối với ngành nghề và công việc được nhận trẻ em chưa đủ 15 tuổi vào làm việc, học nghề, tập nghề thì việc nhận và sử dụng trẻ em phải có sự đồng ý và theo dõi của cha mẹ hoặc người đỡ đầu.

Người sử dụng lao động chỉ được sử dụng người lao động chưa thành niên vào những công việc phù hợp với sức khỏe để bảo đảm sự phát triển thể lực, trí lực, nhân cách và có trách nhiệm quan tâm chăm sóc người lao động chưa thành niên về các mặt lao động, tiền lương, sức khỏe, học tập trong quá trình lao động.

( Theo Bộ luật lao động)