Quyền nuôi con khi ly hôn

XUÂN HOÀNG

(Haimat.vn) – Trong một vụ án ly hôn, cùng với việc chia tài sản, một nội dung quan trọng phải giải quyết là quyền nuôi con. Pháp luật qui định về vấn đề này ra sao ?

Từ một phiên tòa mẫu với lý lẽ của các bên

Ngày 25-8-2010 vừa qua, TAND quận 10 (TP.HCM) đã tổ chức một phiên tòa mẫu để các thẩm phán, thư ký, hội thẩm nhân dân mới được bổ nhiệm tham gia theo dõi. Vụ án được chọn là một vụ thuận tình ly hôn nhưng tranh chấp quyền nuôi con giữa hai vợ chồng.

Tình huống như sau: Hai bên thuận tình chia tay, tự thỏa thuận về phần tài sản chung nhưng lại tranh chấp quyết liệt về quyền nuôi hai con còn nhỏ tuổi.

Người chồng khai mức lương hằng tháng của mình là 20 triệu đồng, có nhà riêng và có mẹ ruột hỗ trợ trong việc chăm sóc, nuôi dưỡng hai con : một gái 9 tuổi và một trai 4 tuổi. Ngoài ra, người chồng cũng cho rằng nếu con trai ở với cha sẽ giúp tâm sinh lý của cháu phát triển mạnh mẽ hơn, nam tính hơn…

Người vợ thì cho biết dù chị đang ở nhà thuê nhưng có công việc ổn định với mức lương 30 triệu đồng/tháng. Nhà chị ở lại gần trường học của con, sẽ thuận lợi trong việc đưa đón con đến trường. Đứa con gái cũng sắp bước vào tuổi phát triển mạnh về tâm sinh lý nên ở gần mẹ sẽ được chỉ dạy những điều cơ bản trong giai đoạn này. Người vợ còn khai chính mình mới là người biết được các con thích ăn những món gì, phải nấu như thế nào…

Theo hội đồng xét xử, cả hai người đều có điều kiện, có khả năng nuôi con. Tuy nhiên do tính chất công việc, người chồng thường xuyên phải đi công tác xa nhà. Dù có bà nội hỗ trợ để chăm lo cho các cháu nhưng bà nội tuổi đã cao, sức cũng đã yếu... Chưa kể từ trước đến nay, hai đứa trẻ vẫn đang sinh sống bình thường, êm ấm với mẹ, việc chuyển giao các cháu về sống với cha sẽ làm xáo trộn đời sống, môi trường quen thuộc của các cháu. Như vậy, việc để cho người cha chăm sóc, nuôi dưỡng chúng sẽ không thể đầy đủ, chu đáo bằng chính mẹ của chúng được.

Vì quyền lợi tốt nhất của hai đứa trẻ, hội đồng xét xử đã quyết định giao các cháu cho người mẹ chăm sóc và nuôi dưỡng. Người cha có nghĩa vụ cấp dưỡng mỗi tháng 5 triệu đồng cho tới khi các con đến tuổi trưởng thành. Song song đó, người cha cũng được quyền thăm nuôi các con…

Đến qui định hướng đến quyền lợi và tương lai của con

Luật hôn nhân gia đình (Việt Nam) cũng như luật hôn nhân của nhiều quốc gia khác đều có những điều khoản cụ thể qui định về quyền nuôi con ( và cũng có thể coi đó là nghĩa vụ) của người vợ hoặc người chồng sau khi ly hôn. Tuy nhiên, trong hầu hết các vụ án ly hôn, việc tranh giành hay bác bỏ quyền/nghĩa vụ nuôi con vẫn luôn căng thẳng không kém gì chuyện phân chia tài sản. Hầu hết các đương sự đều thuê luật sư – là những chuyên gia pháp luật – tư vấn hoặc “tranh giành” quyền nuôi con cho mình.

Về nguyên tắc, việc ai là người nuôi con khi ly hôn có thể được các đương sự (vợ, chồng) tự thỏa thuận với nhau và được tòa ghi nhận trong bản án. Sau khi ly hôn, vợ, chồng vẫn có nghĩa vụ trông nom, chăm sóc, giáo dục, nuôi dưỡng con chưa thành niên (dưới 18 tuổi) hoặc đã thành niên nhưng bị tàn tật, mất năng lực hành vi dân sự, hoặc không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình.

Bên còn lại – tức là bên không được trực tiếp nuôi con có nghĩa vụ cấp dưỡng (mức cấp dưỡng tuỳ theo điều kiện kinh tế hoặc theo thoả thuận) để người kia chăm sóc, nuôi dưỡng con cho đến khi trưởng thành.
Tuy nhiên, nếu hai người (vợ, chồng) không thể thoả thuận được với nhau thì toà án sẽ có quyền phán xét, giao quyền nuôi con cho một bên – tức là vợ hoặc chồng.

Quyết định của tòa án căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt và hướng tới tương lai tốt đẹp của con. Các quyền lợi đó có thể là : điều kiện học tập, điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng, đi lại …Chính vì vậy, có thể thấy người nào có điều kiện tốt hơn về tài sản, thu nhập, công việc … - tức là có nhiều tiền hơn, thì sẽ có lợi thế hơn trong việc giành quyền nuôi con. Mà như vậy, thường thì người cha (chồng) có lợi thế hơn.

Tuy nhiên, người mẹ (vợ) lại thường có lợi thế hơn về mặt tình cảm, đạo đức, phương pháp nuôi dạy con cái. Chính vì vậy, chúng ta vẫn hay thấy trong các vụ án ly hôn, phía người vợ thường chỉ ra những “thói hư tật xấu” của người chồng như nhật nhẹt, vũ phu, hay đánh con … để giành ưu thế trong “cuộc đua” giành quyền nuôi con.

Ở các nước châu Á thường người mẹ vẫn thân thiện và gần gũi hơn với con – nên với qui định nếu con từ một độ tuổi nào đó ( như ở Việt Nam là từ 9 tuổi trở lên), đủ để nhận biết việc ở với ba hay mẹ là thuận tiện hơn thì toà án sẽ hỏi ý kiến, nguyện vọng của con – cũng là một lợi thế cho người mẹ.

Ngoài ra, nếu con dưới 3 tuổi thì tòa sẽ giao cho người mẹ nuôi dưỡng – ngoại trừ trường hợp người mẹ không muốn nuôi con.

Tuy vậy, trên thực tế không phải bậc cha mẹ nào cũng muốn nuôi con khi ly hôn. Đa phần người chồng thường xem quyền này là nghĩa vụ - và thường né tránh chuyện nuôi con khi ly hôn.

Một điều nữa cũng cần lưu ý là tuy giành được quyền nuôi con khi ly hôn, nhưng trong quá trình nuôi dưỡng, chăm sóc con, nếu người cha người mẹ không hoàn thành trách nhiệm của mình thì người kia có quyền nộp đơn yêu cầu thay đổi người nuôi con.

Luật hôn nhân và gia đình Việt Nam qui định trong tất cả các trường hợp, sau khi ly hôn người không trực tiếp nuôi con vẫn có quyền thăm nom con, có thể theo định kỳ hoặc thường xuyên theo thoả thuận của hai bên và không ai được cản trở quyền này. Tuy nhiên, nếu người không nuôi con lạm dụng việc thăm nom để cản trở hoặc gây ảnh hưởng xấu đến việc trông nom, chăm sóc, giáo dục, nuôi dưỡng con thì người đang trực tiếp nuôi con có quyền yêu cầu toà án hạn chế quyền thăm nom con của người kia.

Sandra Bullock mất quyền nuôi con?

Ngay sau khi nhận giải Oscars 2010, nữ diễn viên Sandra Bullock đã nhận được tin rằng người chồng anh Jesse James đang dan díu với người mẫu. Hôn nhân của cô đã tan vỡ.

Tuy nhiên, báo chí đưa tin, điều làm Sandra đau lòng hơn cả là việc cô sắp mất đi quyền nuôi cô con gái riêng của chồng mình, người mà cô yêu thương hơn cả bản thân – đó là cô bé Sunny !

Được biết Sandra đã tạm hoãn việc có con chung với James để có thời gian nuôi dạy bé Sunny cho tốt. Kể từ khi kết hôn với Jesse vào năm 2005, Sandra đã trở thành mẹ kế của bé Sunny.

Cuối năm 2009, Sandra đã phải chật vật lắm mới có thể giúp chồng giành quyền nuôi bé Sunny từ tay vợ cũ của anh. Một người bạn của Sandra tiết lộ rằng Sandra luôn nghĩ về Sunny như một cô con gái mà cô không bao giờ có được. Sandra thích ru Sunny ngủ, và cho bé ăn. Giờ thì cô ấy thích chái tóc cho bé và đưa Sunny đi mua sắm cùng mình, thậm chí xem phim hoạt hình cùng con bé.

Người bạn này còn khẳng định rằng: tất nhiên, Sandra sẽ không bỏ qua chuyện này một cách dễ dàng “Sandra sẽ không dễ dàng chấp nhận thua cuộc trong việc giành quyền nuôi bé Sunny với Jesse bởi cô ấy muốn thấy cảnh con bé tốt nghiệp cấp ba và cưới chồng. Sandra đã từng nói rằng: đó mới là tình yêu thương tôi dành cho con bé. Và cô ấy sẽ vẫn yêu thương con bé cho tới cuối cuộc đời”.

Tóm lại, việc ai là người có quyền nuôi con phụ thuộc phần lớn vào quyền lợi và tương lai của chính người con. Tuy nhiên, việc đánh giá này hầu như phụ thuộc hoàn toàn vào nhận định chủ quan của tòa án. Do vậy, đây vẫn luôn là vấn đề thường gây tranh cãi và chắc chắn sẽ không thể làm hài lòng tất cả mọi người.

Trường hợp nếu là công dân Việt Nam nhưng lại không thường trú tại Việt Nam thì việc ly hôn sẽ giải quyết theo pháp luật của nước nơi thường trú chung của vợ chồng. Và hiển nhiên quyền nuôi con cũng theo đó mà giải quyết.

Một số vụ tranh chấp “nổi tiếng” về quyền nuôi con khi ly hôn

Năm rồi, báo chí trong nước có đưa tin về việc tranh chấp quyền nuôi con của nữ diễn viên Lý Hương với người chồng Tony Lam (người Mỹ) khi ly hôn.

Lý Hương (nguyên đơn) và chồng đều yêu cầu được quyền nuôi con. Do Việt Nam và Mỹ chưa ký hiệp định tương trợ tư pháp, nên theo qui định, khi xử lý các vấn đề liên quan đến hôn nhân và gia đình tại nước nào thì áp dụng theo luật của nước đó. Do trong hộ chiếu của Lý Hương không ghi chú rõ việc cô và ông Tony Lam đã kết hôn vào tháng 2-2001 ở Mỹ nên vụ tranh chấp quyền nuôi con của hai người đều được cả hai nơi là tòa án Việt Nam và tòa án Mỹ phân xử. Điều đáng nói là mỗi nơi lại tuyên trái ngược nhau về quyền nuôi con của họ.

Trong phiên xử sơ thẩm tháng 4-2007, TAND TP.HCM đã tuyên xử cho Lý Hương được quyền nuôi dưỡng con. Sau đó, ông Tony Lam đã kháng cáo nhưng do vắng mặt nên Tòa phúc thẩm TAND tối cao tại TP.HCM đã ra quyết định đình chỉ xét xử vụ án và bản án của tòa sơ thẩm có hiệu lực vào tháng 9-2007.

Trước đó, trong quá trình xét xử tại TAND TP.HCM, ông Tony Lam đã xuất trình cho tòa một án lệnh của tòa án gia đình tại tiểu bang New York với nội dung “tạm thời giao quyền giám hộ cháu Princess Lam cho ông Tony Lam”. TAND TP.HCM cho rằng án lệnh của tòa án gia đình ở Mỹ chưa được công nhận và cho thi hành tại Việt Nam, hơn nữa lại được ban hành sau khi toà thụ lý đơn xin ly hôn của Lý Hương nên không được chấp nhận. Theo VTC, vụ việc này cho đến nay vẫn chưa thể phân xử ai là người được quyền nuôi con.

Hay như cuộc tranh chấp quyền nuôi hai bé Hwan Hee và Joon Hee giữa gia đình diễn viên Choi Ji Shil và chồng cũ của cô là Cho Sung Min sau cái chết của diễn viên Choi Ji Shil cũng đang được dư luận quan tâm.

Choi Ji Shil và Cho Sung Min li dị năm 2005. Khi li dị, Cho Sung Min đã từ bỏ quyền chăm sóc hai con và nữ diễn viên Choi Ji Shil được toàn quyền chăm sóc hai con Hwan Hee và Joon Hee. Tuy nhiên, vào ngày 2-10-2008, Choi Ji Shil đột ngột treo cổ tự vẫn và để lại hai con nhỏ. Sau khi Choi Ji Shil qua đời, hai bé Hwan Hee và Joon Hee đã về sống tại nhà của em trai Choi Ji Shil và được bố mẹ nữ diễn viên quá cố này chăm sóc.

Sau đó, Cho Sung Min (chồng Choi Ji Shil) đến gặp gia đình Choi Ji Shil đề nghị được lấy lại quyền nuôi dưỡng hai con vì trên giấy tờ Cho Sung Min đã từ bỏ quyền làm cha từ năm 2005. Cho đến nay, việc tranh chấp quyền chăm sóc hai con của Cho Sung Min và gia đình Choi Ji Shil vẫn chưa được giải quyết ổn thoả.

Một vụ tranh chấp quyền nuôi con khác không kém phần đình đám là của “công chúa nhạc pop” Pritney Spears. Cô đã đã bị tước mất quyền nuôi con sau khi bị toà án kết luận “đã không qua được lần kiểm tra nồng độ rượu và ma tuý trong máu”. Để dành lại quyền nuôi con của mình, Brit phải chứng tỏ mình xứng đáng là một người mẹ gương mẫu.

Việc trông nom, chăm sóc, giáo dục, nuôi dưỡng con sau khi ly hôn

1. Sau khi ly hôn, vợ, chồng vẫn có nghĩa vụ trông nom, chăm sóc, giáo dục, nuôi dưỡng con chưa thành niên hoặc đã thành niên bị tàn tật, mất năng lực hành vi dân sự, không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình. Người không trực tiếp nuôi con có nghĩa vụ cấp dưỡng nuôi con.
2. Vợ, chồng thoả thuận về người trực tiếp nuôi con, quyền và nghĩa vụ của mỗi bên sau khi ly hôn đối với con; nếu không thoả thuận được thì Toà án quyết định giao con cho một bên trực tiếp nuôi căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con; nếu con từ đủ chín tuổi trở lên thì phải xem xét nguyện vọng của con.
Về nguyên tắc, con dưới ba tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, nếu các bên không có thoả thuận khác.

Thay đổi người trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn

Vì lợi ích của con, theo yêu cầu của một hoặc cả hai bên, Toà án có thể quyết định thay đổi người trực tiếp nuôi con.
Việc thay đổi người trực tiếp nuôi con sau khi ly hôn được thực hiện trong trường hợp người trực tiếp nuôi con không bảo đảm quyền lợi về mọi mặt của con và phải tính đến nguyện vọng của con, nếu con từ đủ chín tuổi trở lên.

Quyền thăm nom con sau khi ly hôn

Sau khi ly hôn, người không trực tiếp nuôi con có quyền thăm nom con; không ai được cản trở người đó thực hiện quyền này.
Trong trường hợp người không trực tiếp nuôi con lạm dụng việc thăm nom để cản trở hoặc gây ảnh hưởng xấu đến việc trông nom, chăm sóc, giáo dục, nuôi dưỡng con thì người trực tiếp nuôi con có quyền yêu cầu Toà án hạn chế quyền thăm nom con của người đó.

Ly hôn có yếu tố nước ngoài

1. Việc ly hôn giữa công dân Việt Nam với người nước ngoài, giữa người nước ngoài với nhau thường trú tại Việt Nam được giải quyết theo quy định của Luật này.
2. Trong trường hợp bên là công dân Việt Nam không thường trú tại Việt Nam vào thời điểm yêu cầu ly hôn thì việc ly hôn được giải quyết theo pháp luật của nước nơi thường trú chung của vợ chồng; nếu họ không có nơi thường trú chung thì theo pháp luật Việt Nam.
3. Việc giải quyết tài sản là bất động sản ở nước ngoài khi ly hôn tuân theo pháp luật của nước nơi có bất động sản đó.
4. Bản án, quyết định ly hôn của Toà án hoặc cơ quan khác có thẩm quyền của nước ngoài được công nhận tại Việt Nam theo quy định của pháp luật Việt Nam.

( Theo Luật Hôn nhân và Gia đình)

 

Cẩm nang pháp luật Ecolaw là tài sản trí tuệ của công ty luật hợp danh Ecolaw. Có ý nghĩa và chỉ nên sử dụng như tài liệu tham khảo. Công ty luật hợp danh Ecolaw không chịu trách nhiệm trong trường hợp quí vị sử dụng vào mục đích khác.

Quí vị có thể click vào “DANH MỤC CẨM NANG PHÁP LUẬT ECOLAW” để tìm đọc nội dung mà mình quan tâm.

Lưu ý : bài viết trên thuộc lĩnh vực : Thủ tục hành chính – pháp lý

CÔNG TY LUẬT HỢP DANH ECOLAW – ĐỊA CHỈ TIN CẬY CỦA MỌI NGƯỜI

843 Lê Hồng Phong, P.12, Quận 10, TP. Hồ Chí Minh
Tel : (08) 3862 2278 – 3862 2279 – email : ecolaw@ecolaw.vn – website : ecolaw.vn