HOÀNG KHƯƠNG
(Haimat.vn) – Họa sĩ Bùi Thanh Phương đang xúc tiến vụ kiện xuyên quốc gia đối đầu với hăng đấu giá lừng danh thế giới Sotheby's do nơi đây đă bán nhiều bức tranh giả của họa sĩ Bùi Xuân Phái. Dù có lư, nhưng có quá nhiều khó khăn trên con đường đi tới công lư.
Kiện để bảo vệ uy tín cho cha
Tin trên VnExpress hôm 11-11-2008 cho hay họa sĩ Bùi Thanh Phương ( con trai họa sĩ Bùi Xuân Phái) đă quyết định và đă mời luật sư người Mỹ Henry Gallagher để theo đuổi vụ kiện dân sự đ̣i công lư do việc thời gian qua hăng đấu giá Sotheby's - chi nhánh Hong Kong đă rao và bán thành công nhiều bức giả của cha ḿnh.
Họa sĩ Bùi Thanh Phương (phải)
Vụ việc xuất phát từ hôm tháng 10-2008 vừa qua, khi nhà Sotheby's - chi nhánh Hong Kong (HK) rao công khai trên trang web của ḿnh 5 bức tranh của họa sĩ Bùi xuân Phái.
5 bức tranh này lần lược là : bức Mèo đỏ - vẽ trên giấy báo, Chèo 1 và Chèo 2 (lấy đề tài về nghệ thuật chèo), Phố cổ (hai bức). Đây đều là những đề tài quen thuộc gắn với tên tuổi của họa sĩ Bùi Xuân Phái.
Họa sĩ Bùi Thanh Phương đă t́m hiểu và phát hiện ra có tới 4 trong số 5 bức tranh nói trên là … hàng dỏm. Tức tranh chép lại. Chỉ có bức Mèo đỏ là tranh thật.
Ông Phương đă đánh tiếng về việc này tới Sotheby's. Sotheby's đă gỡ những thông tin về các bức tranh nói trên trên trang web của ḿnh. Tuy nhiên nơi đây sau đó vẫn tiến hành phiên đấu giá theo kế hoạch. Tại phiên đấu giá, 3 trong số 5 bức tranh nói trên đă bán được với nhiều bất ngờ về mặt giá cả.
Tranh Mèo đỏ thật bán 6.000 USD
Cụ thể, bức tranh thật Mèo đỏ bán được với giá hơn 6.000 USD. Bức Chèo 1 hơn 19.000 USD và bức Chèo 2 hơn 20.000 USD. Như vậy, có thể thấy dù là tranh giả, nhưng vẫn có người mua và thậm chí c̣n mua với giá đắt hơn tranh thật nhiều lần. (Tất nhiên, người mua không thể biết là ḿnh đă mua lầm tranh giả. V́ Sotheby's không có lư do ǵ nói là ḿnh bán … tranh giả).
Trước đó, tháng 4-2008, cũng Sotheby's HK đă rao bán thành công 8 bức tranh khác của Bùi Xuân Phái. Và cũng theo họa sĩ Bùi Thanh Phương, chỉ có bức Chợ ven đường ở Đà Nẵng, được bán với giá 24.072 USD vào ngày 8-4-2008 là tranh thật.
Nguyên gốc bức Trước giờ biểu diễn ( ảnh tư liệu)
và bức tranh giả được Sotheby's đem ra đấu giá hôm 8/4 ( ảnh tư liệu)
Như vậy chỉ trong năm nay, Sotheby's KH đă bán được tới 13 bức tranh của cố họa sĩ Bùi Xuân Phái. Và chỉ có 2 trong số đó là tranh thật !
Theo họa sĩ Bùi Thanh Phương, việc tranh của họa sĩ Bùi Xuân Phái (và nhiều họa sĩ tài danh khác của Việt Nam) bị sao chép một cách cẩu thả, trái pháp luật quá nhiều như vậy, lại đem đi rao bán công khai ở nước ngoài sẽ làm ảnh hưởng đến uy tín của họa sĩ, làm các tác phẩm của Bùi Xuân Phái sẽ ngày càng mất giá trên thị trường.
Chính
v́ vậy, họa sĩ Bùi Thanh Phương tỏ ư quyết tâm theo đuổi vụ kiện đến cùng. Theo ông, dù thắng hay thua, vụ kiện vẫn có ư nghĩa như là những phản ứng đầu tiên của Việt Nam đối với các vụ vi phạm bản quyền có quy mô quốc tế.
Đây là một vụ kiện về tác quyền, thuộc lĩnh vực sở hữu trí tuệ - khá phức tạp nhưng mang tính thống nhất pháp lư trên qui mô toàn cầu.
Tuy vậy, dù có lư, vụ kiện này cũng đặt ra cho phía nguyên đơn những thử thách vô cùng khó khăn trên con đường đi t́m công lư. Nhất là khi lại đối đầu với một đối thủ thuộc loại “lừng danh thế giới”, và không phải là thiếu tiền của để “phản kháng” trở lại.
Bằng chứng pháp lư xác định tranh giả : ṃ kim đáy biển
Đă kiện Sotheby's bán tranh giả th́ điều có ư nghĩa sống c̣n là phải chứng minh được những bức tranh mà Sotheby's đă bán là tranh giả.
Việc chứng minh những bức tranh “của Bùi Xuân Phái” đă được Sotheby's HK bán ra là tranh giả thoạt nghe có vẻ hiển nhiên, đơn giản, nhưng thực ra không phải vậy.
Trước hết, nếu cho rằng một bức tranh nào đó là giả th́ phải có tranh thật làm gốc, để so sánh, đối chứng. Không hiểu trong số 11 bức tranh giả - theo ư kiến của họa sĩ Bùi Thanh Phương, liệu ông có thể mang đủ 11 bản tranh gốc (tranh thật) tới ṭa để đối chứng hay không. V́ về nguyên tắc, chứng cứ các bên đưa ra phải là chứng cứ gốc, duy nhất.
Và cho dù nguyên đơn có trong tay 11 bức tranh thật đi nữa th́ cũng phải có giấy tờ xác nhận hay công nhận đó là tranh thật. Việc này có lẽ chỉ có duy nhất Hội Mỹ thuật Việt Nam là có thẩm quyền. Nhưng cũng phải thành lập Hội đồng thẩm định, rồi ra quyết định hay văn bản xác nhận từng bức là tranh thật, do chính họa sĩ Bùi Xuân Phái vẽ. Điều này xem ra … quá khó. V́ nay họa sỹ đă qua đời, liệu có ai “làm chứng” để xác định tranh thật hay không. C̣n nếu xác nhận theo kiểu h́nh thức, không có căn cứ khoa học, cảm tính … th́ Ṭa án và phía bị đơn có quyền nghi ngờ, phản đối, thẩm định lại ...
Mà thậm chí tới nay, cũng không hề có một danh mục hay con số thống kê chính thức là họa sĩ Bùi Xuân Phái sinh thời đă vẽ bao nhiêu bức tranh, tên ǵ, đề tài, chất liệu, thời điểm, kích thước … nên rất khó có căn cứ xác thực để kết luận tranh nào là của ông.
Rồi kế nữa, muốn chỉ ra một bức tranh nào đó là giả, th́ chí ít cũng phải có bức tranh giả này tại ṭa án. Chứ không thể nói xuông hay chỉ qua h́nh ảnh, bản copy …
Mà những bức tranh giả này th́ - dù ǵ, cũng đă thành tài sản thuộc sở hữu của người mua. Thông thường, tên tuổi người mua tranh là … bí mật. Do vậy, cần phải t́m ra những người mua tranh giả, rồi thuyết phục họ mang tranh giả ra ṭa. Việc này xem ra cũng chẳng đơn giản chút nào. V́ chắc ǵ họ đă đồng ư. Thậm chí biết là giả họ vẫn cứ OK luôn, không phản đối ǵ bên bán th́ sao ?
Các nhà chuyên môn : biết tranh giả không khó !
Trong khi đó, qua thông tin báo chí, bằng chứng và lư lẽ về việc chứng minh tranh giả xem ra khá đơn giản có phần nặng về cảm tính hơn là pháp lư.
Báo Tuổi Trẻ hôm 26-10-2008 có bài “T́m thấy bằng chứng tranh giả Bùi Xuân Phái”. Tuy nhiên, “bằng chứng” hóa ra chỉ là kết quả kiểm chứng của phóng viên báo Tuổi Trẻ. Theo đó, các bức tranh do nhà Sotheby’s rao bán đấu giá được “kết luận” là tranh chép là do phóng viên t́m thấy trong Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam có bức gốc. Cụ thể là bức Cảnh phố Nguyên B́nh – nhà Sotheby’s rao bán dưới tên Village( Làng) và bức Trước giờ biểu diễn - rao bán dưới tên Cheo actors (các diễn viên chèo).
Theo họa sĩ Bùi Thanh Phương, việc xác định tranh thật hay giả theo là không khó đối với những người có chuyên môn và am hiểu phong cách của Bùi Xuân Phái. Ông Bùi Thanh Phương khẳng định: “Sai lầm cơ bản của người chép tranh là không hiểu đặc trưng tranh Bùi Xuân Phái. Tranh ông có tính khái quát cao. Ông không cần mô tả những chi tiết lặt vặt như mắt mũi mồm, v́ thế nhiều bức mang vẻ cô hồn, liêu trai”.
Ông ví dụ, bức Chèo 2 vẽ 3 diễn viên, người cầm quạt, người đang soi gương sửa tóc. Bức tranh này giả là ở chỗ nó không sao chép theo một bức nào nhất định của Bùi Xuân Phái mà được mô phỏng lắp ghép từ 3 bức riêng lẻ của cụ.
Bức tranh giả "Chèo" do Sotheby's đấu giá hôm 6/10 được họa sĩ Bùi Thanh Phương cho là mô phỏng từ 3 bức tranh phía dưới của Bùi Xuân Phái (ảnh tư liệu).
3 bức riêng lẻ của Bùi Xuân Phái bị mô phỏng (ảnh tư liệu)
Bùi Xuân Phái vẽ chèo, vẽ phố, người làm giả cũng có thể vẽ chèo, vẽ phố, đó là đề tài, là motif có thể bắt chước, nhưng nhại phong cách của cụ, theo ông Phương, là không dễ. Đó là chưa kể đến kỹ thuật trong khi vẽ - vốn là bí quyết của từng người - không phải ai cũng biết. V́ vậy, con trai họa sĩ cho rằng, người trong giới chỉ cần nh́n qua, sẽ biết đâu là thật, đâu là giả. "Có điều, các nhà sưu tập nước ngoài, do ít được xem tranh thật của cụ Phái hoặc quá tin tưởng vào danh tiếng của Sotheby's chăng, nên đă mua phải đồ dởm", họa sĩ Phương phỏng đoán.
Họa sĩ Trần Khánh Chương, Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam, cho biết sau khi xem các bức tranh được đăng tải trên mạng, ông cũng ngờ ngợ, nhận ra một số đường nét, h́nh ảnh không phải là của cụ Phái. Riêng bức Trước giờ biểu diễn chắc chắn là tranh giả v́ họa phẩm thật hiện được lưu giữ tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam. “Tôi biết v́ năm 1984, chính Hội Mỹ thuật đă trao bức này, cùng với bức Ban nhạc công chèo cho Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam”.
Về phần ḿnh, họa sĩ Bùi Thanh Phương cũng ư thức rơ đây là vụ kiện không hề đơn giản. Theo hoạ sĩ, không chỉ, Sotheby's một số hăng khác vẫn bán tranh giả của các hoạ sĩ Việt Nam dễn ra trong 10 năm qua. “Lấy ví dụ, bản gốc bức Trước giờ biểu diễn đang treo tại Bảo tàng Mỹ thuật nhưng Sotheby's vẫn bán bản chép với giá trên 124.000 USD. Ḿnh phải đưa ra những giải thích hợp, đề pḥng họ cố căi tranh của ta mới là “dỏm” và thách bán được giá như họ”, Bùi Thanh Phương lư giải.
Vấn đề xác định thiệt hại và yêu cầu bồi thường
Đă kiện hành vi vi phạm của người khác th́ tất yếu phải đặt ra vấn đề thiệt hại và yêu cầu bồi thường thiệt hại. Nếu loại trừ khả năng đ̣i “bồi thường danh dự 1 USD” th́ đây cũng là chuyện không dễ chút nào.
Trên báo Đất Việt, Họa sĩ Bùi Thanh Phương cho biết : “Trừ đi giá trị thật, tôi nhẩm tính Sotheby's đă “hốt” 300 ngàn USD từ những tác phẩm “dởm”. Con số này khiến tôi suưt ngất xỉu bởi trong thực tế, các danh hoạ không có nhiều tác phẩm, v́ thế tranh thật luôn bị tranh giả áp đảo”.
Theo thông lệ quốc tế, nguyên tắc xác định thiệt hại do xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ gồm hai nội dung :
- Thiệt hại về vật chất : bao gồm các tổn thất về tài sản, mức giảm sút về thu nhập, lợi nhuận, tổn thất về cơ hội kinh doanh, chi phí hợp lư để ngăn chặn, khắc phục thiệt hại.
- Thiệt hại về tinh thần : bao gồm các tổn thất về danh dự, nhân phẩm, uy tín, danh tiếng và những tổn thất khác về tinh thần gây ra cho tác giả của tác phẩm nghệ thuật
Mức độ thiệt hại được xác định trên cơ sở các tổn thất thực tế mà chủ thể quyền sở hữu trí tuệ phải chịu do hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ gây ra.
Từ nguyên tắc trên, phía nguyên đơn phải đưa ra mức bồi thường thiệt hại là một con số (số tiền cụ thể). Và phải có đủ bằng chứng, chứng từ để chứng minh mức độ thiệt hại như vậy là thật chứ không phải là ảo, là suy luận, suy đoán. Và nếu không chứng minh và thuyết phục được ṭa, th́ không những không đ̣i được tiền mà c̣n phải chịu thêm khoản án phí.
Ngoài khoản bồi thường thiệt hại như trên, chủ thể quyền sở hữu trí tuệ ( ở đây là nguyên đơn) c̣n có quyền yêu cầu toà án buộc tổ chức, cá nhân có hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ phải thanh toán chi phí hợp lư để thuê luật sư.
Chỉ với những điều “cơ bản” nêu trên (chưa nói tới chi phí đi lại, giám định, nhân chứng, tạm ứng án phí …) xem ra họa sĩ Bùi Thanh Phương sẽ phải bỏ ra tiền bạc, thời gian và công sức không nhỏ. Hay nói cách khác, con đường đi t́m công lư xem ra đầy chông gai, thử thách.
Tuy nhiên, đâu có chiến thắng nào là quá đơn giản. Chúng tôi nhiệt liệt ủng hộ và chân thành chúc cho họa sĩ Bùi Thanh Phương xuôi buồm thuận gió và chiến thắng trong vụ kiện lịch sử này.
-------------------------------------------------------------------------
Các nhà chuyên môn nói ǵ ?
Ông Trần Khánh Chương, Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam : “Hội Mỹ thuật Việt Nam ủng hộ việc làm của gia đ́nh, lên án hiện tượng sao chép tranh, làm giả tranh, bán tranh giả vi phạm bản quyền. Hội đứng về phía hội viên và sẽ giúp đỡ về mặt tinh thần nếu vụ kiện xảy ra”.
Nhà phê b́nh mỹ thuật Nguyễn Đỗ Bảo : “Đây không phải lần đầu tiên tranh nhái tác phẩm của các danh họa Việt Nam trôi nổi ra nước ngoài và theo tôi biết, có kiện cũng chẳng đi đến đâu. Vụ kiện này nếu có xảy ra th́ cũng chỉ như “ném đá ao bèo”, Sotheby’s chẳng hề hấn ǵ.
Họa sĩ Lê Thiết Cương : “Các vụ kiện có lư do tương tự chỉ cần diễn ra trong khu vực Đông Nam Á thôi cũng “ngốn” của nguyên đơn cỡ 50.000 USD, một con số không hề nhỏ với các họa sĩ Việt Nam. C̣n nói chuyện lư lẽ, ngay cả khi họa sĩ Bùi Thanh Phương có kiện thật th́ khi ra trước ṭa, ông vẫn yếu thế hơn phía Sotheby’s. Nhà đấu giá nổi tiếng thế giới có thể thản nhiên biện minh rằng, họ chỉ sơ suất ở khâu thẩm định tranh. Nếu quy trách nhiệm th́ lỗi lại thuộc về người cung cấp tranh và người làm ra những bức tranh giả đó”.
( Theo Thanh Niên, VnExpress)
----------------------------------
Sotheby's – một tên tuổi lớn trong làng bán đấu giá thế giới
Sotheby's thành lập năm 1744, là một trong những nhà đấu giá lớn nhất trên thế giới với doanh thu hàng tỷ USD mỗi năm.
Bắt đầu từ việc tổ chức đấu giá các tác phẩm nghệ thuật, Sotheby's dần mở rộng sang nhiều lĩnh vực khác và có chi nhánh tại nhiều nơi trên thế giới như: Mỹ, Pháp, Hong Kong…
Các đại gia sưu tập trên thế giới hầu hết tham gia vào công việc giao dịch mua và bán với Sotheby's. Tuy nhiên, đến nay, hầu như chưa có cá nhân, tổ chức Việt Nam nào tham gia vào sân chơi quốc tế này.
Hong Kong và Singapore là hai thị trường tranh lớn nhất của hội họa Đông Nam Á. Mỗi năm hai lần, các nhà đấu giá lớn của thế giới như Sotheby's và Christie's tổ chức mua bán tranh của các tác giả khu vực này tại đây.
-------------------------------------------------------------------------------
Bài liên quan :
· Bán tranh giả là vi phạm tác quyền
· Chép tranh là làm hàng giả
Tài trợ 
